De geslaagde GZA's

Deze gezondheidsassistent vormt de spil binnen het gezondheidssysteem dat door de Medische Zending wordt aangeboden, omdat zij onder supervisie en met aansturing van de Regio Manager en/of het Streekpolihoofd diensten aan patiënten op de poliklinieken in het binnenland aanbied. Aangezien de Medische Zending de enige organisatie is die eerstelijnsgezondheidszorg aanbiedt aan de binnenlandbewoners, wordt GZA’s zoveel mogelijk kennis en vaardigheden bijgebracht, om die zorg daadwerkelijk aan te kunnen bieden. Na de opleiding zijn de GZA’s o.a. in staat een algemeen spreekuur te houden, een niet gecompliceerde bevalling te leiden, prenatale consultatie te houden, te vaccineren, verschillende ingrepen op het gebied van gebitsverzorging (kiezen trekken en vullen) te doen en gezondheidsvoorlichting te verstrekken op de poliklinieken en in de dorpen. De rol van de FDF in dit geheel is het ondersteunen bij het verzorgen van de module gebitsverzorging, het beschikbaar stellen van les- en verbruiksmateriaal, meubilair voor het skillslab en de praktijklessen. Dit dankzij de middelen beschikbaar gesteld door het project “Zet tanden in het Binnenland”.

Het klinkt bijna net zo romantisch als de populaire Australische televisieserie ‘The Flying Doctors’ uit de jaren tachtig, maar de Flying Dentist Foundation is een serieuze toevoeging voor de tandheelkundige zorg in Suriname. Secretaris van de stichting, Judith de Jong (32) vertelt hoe dat gekomen is. “Tijdens onze afstudeerstage in het binnenland van Suriname, deden Susanne en ik onderzoek naar de houdbaarheid van ART-vullingen. We zaten drie weken bij de bosnegers en drie weken bij de indianen. In die tijd zagen we de lokale Gezondheidszorg Assistenten (GZA) op de poli’s van de Medische Zending. Ze waren voornamelijk bezig met kiezen trekken, terwijl de vraag naar tandheelkundige zorg veel groter was.” Eenmaal afgestudeerd en terug in Nederland, benaderde de Medische Zending Judith en Susanne opnieuw. “We kregen het verzoek om de tandheelkundige kennis en vaardigheden van de GZA’s verder uit te breiden; een opleidingstraject te starten en daarvoor de komende jaren permanent in Suriname te verblijven. Ik was op dat moment bezig met andere zaken. Maar voor Susanne was dit een prachtige uitdaging.”

Zo vertrok Susanne Poots in september 2005 naar Suriname. “Het was echt pionierswerk, want tandheelkundige zorg bestond gewoonweg niet. Om Susanne vanuit Nederland te ondersteunen hebben we toen de stichting Flying Dentist Foundation opgericht. Ons doel was en is nog steeds: ervoor zorgen dat in het gehele binnenland van Suriname structurele toegang is tot tandheelkundige zorg. De naam komt voort uit het feit dat de vele poli’s in het binnenland slechts per vliegtuigje bereikbaar zijn. En ‘dentist’ is bewust enkelvoud, want Susanne ging immers helemaal alleen.”

Vertrouwen en continuïteit
Met de steun van de Flying Dentist stichting en de Medische Zending, ontwikkelde Susanne een tandheelkundige opleiding voor GZA’s. Judith: “Het was niet de bedoeling dat Susanne de tandheelkundige zorg ging uitvoeren in het binnenland. Het gaat om de zelfredzaamheid, dat de lokale GZA’s de tandheelkundige vraag kunnen beantwoorden en het hun eigen probleem maken.” Dat is geen eenvoudige missie, vertelt Judith. “In Suriname gaat alles heel traag, zeker in het binnenland. Bovendien moet je eerst het vertrouwen van de mensen winnen, voordat je kunt beginnen met opleiden. Anders ben je de zoveelste blanke die komt vertellen hoe het moet. Susanne heeft vijf jaar lang permanent in Suriname gezeten, om de boodschap over te brengen. Het is niet zo heel moeilijk om iets op te zetten, maar om het continuïteit te geven zodat mensen zelf hun verantwoordelijkheid gaan nemen is erg lastig.” Inmiddels woont Susanne weer in Nederland, maar gaat de ‘flying dentist’ twee tot drie keer per jaar naar Suriname om de missie in stand te houden.

Geen elektra in de rimboe
Zelf is Judith na haar afstuderen twee keer teruggegaan naar Suriname. “We hebben in de binnenlanden gekeken hoe de GZA’s aan de slag zijn gegaan. Als zij de vierjarige GZA-opleiding met module gebitsverzorging, gebaseerd op Basic Package Oral Care (BPOC) van de Radbout Universiteit Nijmegen, hebben voltooid, krijgen zij een toolkit met tandartsequipement en een behandelstoel om te kunnen opereren. Die toolkit en stoel zijn zo ontwikkeld, dat ze naar de meest afgelegen gebieden per vliegtuig en per kano te vervoeren zijn. De lamp bij de stoel wordt gevoed door een zonnecollector, want je kunt in de rimboe niet rekenen op elektra.” De Medische Zending heeft 60.000 patiënten in de binnenlanden van Suriname, daaronder vallen maar liefst 15.000 kinderen, jonger dan 12 jaar. Naast behandelingen zorgt de Flying Dentist Foundation ook voor een preventieprogramma. “Op steeds meer scholen zijn er poetslessen en fluoridebehandelingen. We vertellen kinderen goed voor hun tanden te zorgen, zodat zij die kennis doorgeven aan hun familie. Uiteraard behandelen de GZA’s alle mensen die woonachtig zijn in het binnenland van Suriname.”

Surinamer laten invliegen
Het materiaal voor de toolkit en preventielessen koopt de stichting in tegen kostprijs. “We krijgen donaties en giften via onze website of van fundraise events. Daar proberen we het maximale uit te halen.” Suriname blijft trekken aan beide tandartsen. Susanne gaat nog regelmatig terug. Maar inmiddels heeft Judith een kind gekregen en een tweede praktijk van Dent2Dent geopend in Hendrik-Ido-Ambacht. “De kans dat ik nog naar Suriname ga voor dit werk is vrij klein. Maar ik voel me altijd verbonden, met de mensen en de situatie waar ze zich in bevinden. Maar ook het eten. Surinamers kunnen echt fantastisch koken. Ik woon nu in een dorp in Brabant, maar hiervoor woonde ik in Rotterdam. En weet je wat ik daar het meeste mis? De Surinamer op de hoek. Als ik die nog eens kan laten invliegen…”

Hiermee werd er letterlijk middels zeven keren zachtjes borstelen elke plek van het gebit gepoetst.  “Poets twee 2 keren per dag en zeker voor het naar bed gaan”, werd de kinderen van OS Guyaba ingeprent. “De kinderen moeten zelf het tandenrijk redden”, zegt delegatieleider Ninon van Eer. “Tandjes kunnen er ontbreken door het normale ruilen van tandjes, maar niet vanwege ernstige aantasting door bacteriën”, aldus Van Eer.

De 21 leerkrachten van de school hebben enthousiast meegedaan aan het poetsenproject. Zij en de ouders zullen verder meewerken aan het geven van de nodige begeleiden bij poetsen en het gezond eten. Schoolmanager, Gemberly Eduards, is blij dat organisaties die initiatieven nemen om de voorlichting op te voeren. De school zou qua financiën zelf niet in staat zijn de activiteit te houden.

De Nederlandse organisatie Flying Dentist Foundation heeft een overeenkomst gesloten met de MZ om de moduleTandheelkundige Zorg te financieren op de opleiding voor gezondheidsassistenten (gza). Het project heet ‘Zet tanden in het binnenland”. Daar is een bedrag van 160 duizend euro mee gemoeid. Met middelen van Flying Dentist zijn er tandartsstoelen gekocht en eerder afgedragen aan de gza’s op posten van de MZ.

Volgens voorzitter van Flying Dentist, Louis Bloemen die meeging naar Gujaba, maakt zijn organisatie gebruik van de infrastructuur van de MZ om de “goede doelen van MZ te ondersteunen”.  De overeenkomst heeft een looptijd van twee jaar, maar Bloemen kijkt naar mogelijkheden om die “duurzaam te maken”. Bloemen is blij om te zien met welke toewijding de MZ-medewerking de voorlichting ter hand neemt

Hierna volgde een toespraak van de directeur van de Medische Zending PHCS, drs. E. van Eer. Hij gaf aan dat de geslaagden behoren tot de nieuwe generatie GZA’s, die volgens de nieuwe uitgangspunten hun werkzaamheden moeten uitvoeren en vooral een voorbeeld moeten zijn voor andere gezondheidsassistenten. Ook voor de bevolking zullen ze een voorbeeld moeten zijn in hun gedrag en leefwijze. Hij gaf ook aan dat de Medische Zending bezig is te werken aan de carrièreplanning van GZA’s, omdat ze zich verder moeten kunnen ontwikkelen.

Hierna volgde een toespraak van de voorzitter van het Stichtingsbestuur van de medische Zending, mw. Drs. C. Rozenblad. Zij gaf aan dat het bestuur van de Medische Zending de studieomstandigheden van studenten, indien mogelijk, steeds wil verbeteren. De minister van Volksgezondheid, drs. C. Waterberg, die hierna aan het woord kwam, gaf het belang van de gezondheidsassistenten binnen ons gezondheidszorgsysteem aan en drukte de geslaagden op het hart om in het binnenland de Primary Health Care uit te dragen en met de gemeenschappen te werken. De minister bevestigde ook dat vanaf 2011 de financiering van de opleiding in de bijdrage wordt opgenomen en duidde de bijdrage van de Overheid aan de Medische Zending liever niet aan als subsidie maar als vergoeding voor geleverde diensten.

Zo is de opleiding dan niet meer donor afhankelijk.  Na de minister deed de Inspectie der Verplegende en Verzorgende beroepen (IVV) enkele huishoudelijke mededelingen, waarna de diploma uitreiking door het hoofd van IVV, Mw. H. Molijn, geschiedde. Elke geslaagde kreeg daarna een mobiele tandartsenstoel en een kist met tandheelkundige instrumenten overhandigd, vanuit het project dat de Rotary in samenwerking met de Flying Dentist Foundation uitvoert in het binnenland, wat ook werd aangegeven door de vertegenwoordiger van de Rotary, dhr. W. Sowma. Hierna bleef het gezelschap nog na onder het gebruikelijke genot van een hapje en drankje.

De beëdiging van de acht nieuwe gza’s blijkt het grootste nieuws en natuurlijk kunnen wij als FDF trots zijn dat er vol passie over het project gepraat wordt door de gza’s. De drang om direct te beginnen en de opleiding in praktijk te brengen is erg groot. Doordat ze de taal en gewoonten kennen en ze zichzelf betrokken voelen, kunnen ze de mensen in het binnenland van Suriname optimaal helpen!

In het stuk wordt dieper ingegaan op de missie van de gza’s, de preventieve zorg die de gza’s zo effectief mogelijk uitvoeren speelt een grote rol. Lloyd Djendje legt erg duidelijk de bedoeling van het inzetten van de gza’s uit: “Waar de goed geschoolde artsen niet gemakkelijk willen gaan werken, vanwege de lange afstand vanuit Paramaribo en de kleine bevolkingsdichtheid, zijn de gezondheidsassistenten wel bereid te zwoegen.”

Ook wordt de opleiding belicht, “flexibiliteit, in teamverband werken, respect voor cultuur en goede bejegening van de zieke mens”. Dit zijn de belangrijkste punten die de gza’s nastreven in hun werk in Suriname en waar in de opleiding, waar ze leren het werk van zowel een arts als verpleger toe te passen, extra werd gehamerd!

De samenwerking wordt gezien als uiterst belangrijk. Gza’s onderling moeten goed communiceren, maar misschien nog belangrijker is de relatie tussen arts en gza’s, dit om de hulp zo efficiënt mogelijk te kunnen bieden!

“U zult een voorbeeld voor andere gezondheidsassistenten zijn in gedrag en leefwijze!” FDF is bijzonder trots op deze berichtgeving!